پیام های امیر(ع)

مشورت با ديگران و نظر خواهى از آنان يكى از عوامل مهم و حياتى در تصميم گيرى است . اين نكته در اسلام از اهميت و جايگاه ويژه اى برخوردار است . با توجه به وسعت موضوعات و پيچيدگى مسائل و نيز گستردگى اطلاعات، يك مدير غالبا قادر به شناخت همه مسائل و به دست آوردن اطلاعات لازم در مورد يك مساله نيست ، در نتيجه نمى تواند تصميم درست و منطقى در مورد آن اتخاذ نمايد.
 مشورت با ديگران و نظر خواهى از آن ها، به منظور استفاده كردن از نظریات آنان نكته اى عقلى ، و عدم مشورت و استبداد به راى از بيمارى هاى مهلك مديران در تصميم گيرى است ؛ زيرا مدير هر اندازه آگاه و در زمينه كارى خود متخصص ، كاردان و پرتجربه باشد، باز هم نمى تواند به همه ابعاد و زواياى يكى مساله پى ببرد و آن را تنها از نقطه نظر خويش ارزيابى كند؛ و چه بسا ابعادى از مساله از نظر وى مخفى مانده باشد كه در تصميم گيرى نقش تعيين كننده اى دارد.
 من استبد برايه هلك و من شاور الرجال شاركها فى عقولها ؛(1) 

 كسى كه استبداد در راى داشته باشد، هلاك مى شود؛ و كسى كه با مردان مشورت كند در عقل آنان شريك مى گردد.
 همان گونه كه اشاره كرديم ، ضرورت مشورت بر حكم عقل مبتنى است . و هر انسان عاقل و خردمندى اين ضرورت را درك كرده و خود را از آن بى نياز نمى داند. امام على (ع ) مى فرمايد:
 لايستغنى العاقل عن المشاورة ؛ (2) 

هيچ خردمندى از مشاوره بى نيازى نمى جويد.
 عدم توجه به نظريات ديگران و استبداد به راى ، از خطرناك ترين صفاتى است كه ممكن است مدير به آن گرفتار شود.
 امير مؤ منان حضرت على (ع ) در تبيين اين نكته مى فرمايد:
 و الاستشارة عين الهداية و قد خاطر من استغنى برايه (3)؛ 

 مشورت عين هدايت است ، و كسى كه خود را بى نياز از نظريات ديگران بداند، مطمئنا به خطر افتاده است .
 مشورت در نگاه امام على (ع ) از ضرورت هاى اساسى براى اداره امور، به ويژه تصميم گيرى است . آن حضرت ، نظر خواهى از ديگران را محكم ترين پشتيبان و حامى دانسته و مى فرمايد:
 لا مظاهرة اؤ ثق من المشاورة ؛ (4) 

هيچ پشتيبانى ، استوارتر از مشورت كردن نيست .
 بنابراين ، مشورت كردن و استفاده از نظريات و ديدگاه هاى ديگران ، از عوامل مهم براى تصميم گيرى درست و معقول مى باشد؛ و از آن جا كه به وسيله مشورت و نظر خواهى از ديگران ، آگاهى هاى انسان بيش تر شده و زوايا و ابعاد مختلف يك مساله براى او روشن تر مى شود، تصميم هايى كه بعد از مشورت اتخاذ مى شوند، عموما معقول تر و درست تر مى باشند.
 امام على (ع ) اين نكته را نيز تذكر داده و مى فرمايد:
 ما استنبط الصواب بمثل المشاورة ؛ (5) 

چيزى مانند مشورت كردن راه درست را به دست نمى دهد.
 

آثار و فوايد مشورت
 مشورت كردن و استفاده از نظرها و ديدگاه هاى ديگران ، متضمن پيامدهاى مثبت و فوايد فراوانى است . آثار و بركاتى كه از مشورت كردن نصيب انسان يا سازمان مى شود، هرگز از تفكر فردى به دست نمى آيد. بخشى از دستاوردهاى مشورت را به صورت مختصر توضيح مى دهيم :

 الف ) بهره بردارى از نظريات ديگران
 بهره بردارى از نظريات ديگران طبيعى ترين دستاورد مشورت است . مشورت با ديگران اين امكان را فراهم مى كند تا افكار و انديشه هاى ديگران به ويژه صاحب نظران و متخصصان گردآورى گردد و انسان با قرار دادن افكار و انديشه هاى آنان در كنار فكر و نظر خود، بر قدرت ، وسعت و عمق انديشه و بينش خويش بيفزايد و از درخشش افكار و انديشه هاى ديگران بهره مند شود.
 امام على (ع ) مشورت كردن با افراد خردمند را تضمين كننده اين پيامد مثبت دانسته و مى فرمايد:
 من شاور ذوى العقول ، استضا بانوار العقول ؛ (6) 

 هر كس كه با صاحبان عقل و خرد مشورت كند، از درخشش افكار بهره مند شود.

 ب ) جلوگيرى از فرو پاشى
 يكى از دلايل اهميت و حساسيت مساله تصميم گيرى آن است كه چه بسا تصميم نابجا هلاكت فرد يا فرو پاشى و نابودى سازمان را به دنبال داشته باشد. اگر هنگام تصميم گيرى ، تمام جوانب مساله مورد بررسى دقيق و اصولى قرار نگيرد، اين احتمال وجود دارد كه تصميم نسنجيده و نادرستى اتخاذ گردد.
 تصميم هاى نادرست ممكن است پيامدهاى ناگوار عديده اى به دنبال داشته باشد؛ و در برخى از موارد مى توان سرنوشت فردى را عوض كرده ، او را تباه سازد؛ و يا موجبات شكست و انحلال سازمانى را فراهم آورد. بنابراين ، ضرورى است كه هنگام تصميم گيرى ، دفت لازم انجام گرفته و جوانب و زواياى مختلف مساله به خوبى مورد بررسى و دقت قرار گيرد؛ و اين كار جز از طريق مشورت با ديگران امكان پذير نيست . پس مشورت كردن با ديگران مى تواند فردى را از تباهى و هلاكت نجات داده و از فرو پاشى و نابودى سازمانى جلوگيرى نمايد، چرا كه مشورت كردن موجب مى شود تا تصميم هاى اصولى تر و سنجيده تر اخذ شوند.
 امام على (ع ) مى فرمايد:
 ما عطب من استشار؛ (7) آن كس كه مشورت كند، هلاك نشود.

 ج ) شناسايى خطاها
 از ديگر آثار مثبت مشورت كردن از ديدگاه امام على (ع ) شناخت خطاها است . آن حضرت مى فرمايد:
 من استقبل وجوه الآرا عرف مواقع الخطا ؛ (8) 

كسى كه از نظريات و آراى گوناگون استقبال نمايد، موارد اشتباه را بشناسد.

 د) دستيابى به راه كار مناسب
 فايده ديگرى كه مشورت كردن و توجه به نظريات ديگران به دنبال دارد، آن است كه تصميمات معقول و مناسبى اتخاذ و راه درست انتخاب مى شود. امير مؤمنان (ع ) در ضمن توصيه به مشاوره و استفاده از نقطه نظرهاى ديگران ، به اين فايده مشورت اشاره كرده و مى فرمايد:
 اضربوا بعض الراى ببعض يتولد منه الصواب ؛ (9) 

  تضارب آرا داشته باشيد تا درستى و حقيقت از آن متولد گردد.
 مشورت كردن ، بويژه مشورت با افراد خردمند، صاحب نظر و متخصص ، مى تواند فرد يا سازمان را به سوى دستيابى به راه هاى مطلوب تر و صحيح تر رهنمون گردد.
 مولى الموحدين على (ع ) مى فرمايد:
 من شاور ذوى الالباب دل على الرشاد ؛ (10) 

  هر كس كه با صاحبان انديشه مشورت كند، به راه درست رهنمون شود.

 ه ) پيشگيرى از پشيمانى
 از جمله فوايد و مزاياى مشورت كردن ، اين است كه از پشيمانى پيش گيرى مى شود. معمولا دستاورد تصميماتى كه بدون مشورت اتخاذ شوند، و زواياى مختلف آن به خوبى سنجيده نشده باشند، پشيمانى خواهد بود؛ و اين امرى طبيعى است .
 امير مؤ منان على (ع ) اين نكته را ياد آور شده و مى فرمايد:
 من لم يستشر يندم ؛ (11) هر كس كه مشورت نكند، پشيمان شود.
 در مقابل ، اگر هنگام تصميم گيرى ، با افراد عاقل و صاحب نظر مشورت صورت گيرد، و تمام جوانب مساله مورد نظر به دقت بررسى شود، تصميم درست و معقولى گرفته مى شود، پشيمانى به دنبال نخواهد داشت ، چنان كه مولاى متقيان (ع ) فرمود:
 شاور ذوى العقول تامن الزلل و الندم ؛ (12) 

با صاحبان خرد مشورت كن تا از لغزش و پشيمانى ايمن گردى .
 همچنين آن حضرت در جايى ديگر فرمود:
 لا ندم من استشار؛ (13) آن كس كه مشورت كند، پشيمان و نادم نشود.

پی نوشت ها:
 1) نهج البلاغه ، حكمت 161.
 2) نهج البلاغه ، حكمت 211.
 3) غررالحكم و دررالكلم ، حديث 10693.
 4) همان ، حكمت 113.
 5) همان ، حكمت 113.
 6) همان ، حديث 8634.
 7) بحار الانوار، ج 75، ص 105.
 8) نهج البلاغه ، حكمت 173.
 9) غررالحكم و دررالكلم ، حديث 2567.
 10) بحار الانوار، ج 75، ص 105.
 11) همان ، ص 104.
 12) غررالحكم و دررالكلم ، حديث 5755.
 13) بحار الانوار، ج 78، ص 45.