رهبری در نهج البلاغه

« بخش چهارم »

 مژگان امیریان زاده

مهدی محمدی

در نامه شماره ۲۷، خطاب به محمد پسر ابوبكر، چون حكومت مصر را به او داد فرمود: 

به آنان فروتن باش و نرمخو و هموار و گشاده رو. و به یك چشم بنگر به همگان...
 یعنی وی را فرمان می دهد به ویژگی هایی همچون:

۱ – فروتنی

۲ – نرمخویی

۳ - گشاده رویی.
و بدان ای محمد پسرابوبكر كه من تو را بر مردم مصر والی گردانیدم، مردمی كه درنظرم بزرگ ترین سپاهیان من اند. پس تو را باید كه با نفس خویش به پیكار درآیی و دین خود را حمایت نمایی...
 همچنین در نامه شماره ۴۱ باز هم بر ویژگی هایی همچون پرهیز از حیله و نیرنگ، وفای به عهد، دوری از ظلم و ستم به زیردستان، خوردن نان حلال، عدم همراهی با خائنان و انجام امور فقط به خاطر خدا برشمرده شده اند و امام علی (ع) عامل خود را به سبب عدم رعایت ویژگی های بالا مورد شماتت و نكوهش قرار داده اند.

 شاید بتوان ارزشمند ترین منبع را در بیان ویژگی های رهبر، نامه ۵۳ امام خطاب به مالك اشتر نخعی دانست كه به دلیل طویل بودن نامه موارد به صورت خلاصه آورده می شود:
 ۱ - داشتن تقوی و ترس از خدا؛
 ۲ - مقدم داشتن طاعت خدا بر دیگر كارها؛
 ۳ - پیروی از قرآن؛
 ۴ - غلبه بر هوی و هوس و نفس اماره؛
 ۵ - خویشتن داری؛
 ۶ - برحذر بودن از نخوت و تكبر؛
 ۷ - عدالت در امور؛
 ۸ - دوری از عیب جویان و عیب جویی؛
 ۹ - دوری از كینه جویی؛
 ۱۰ - عدم مشورت و دوستی با سخن چین؛
 ۱۱ - عدم مشورت با بخیل، ترسو و حریص؛
 ۱۲ - پیوند و دوستی با پارسایان و راستگویان؛
 ۱۳ - بحث و گفتگو با دانشمندان و حكما؛
 ۱۴ - رجوع و توكل و استرداد از خود و رسول به هنگام مشكل؛
 ۱۵ - برحذر بودن از عجب و غرور و داشتن سعه صدر؛
 ۱۶ - برقراری عدالت و احقاق حق و شكیبایی و صبر در مقابل مشكلات ناشی از آن؛
 ۱۷ - وفای به عهد؛
 ۱۸ - حذر از خیانت در پیمان؛
 ۱۹ - برحذر بودن از منت گذاری بر دیگران؛
 ۲۰ - پرهیز از شتاب و عجله در امور؛
 ۲۱ - پرهیز سستی درامور در موعد انجام آن ها؛
 ۲۲ - خویشتن داری درهنگام خشم؛
 ۲۳ - جلوگیری از بروز قهر و غضب؛
 ۲۴ - برحذر بودن از زخم زبان زدن؛
 البته امام علی (ع) در نامه شماره ۵۶ به «تشریح بن هاتی» و یا نامه شماره ۷۳ به معاویه به ویژگی های یك رهبر عادل پرداخته است كه به دلیل جامعیت نامه امام (ع) به مالك اشتر كه سایر ویژگی های بیان شده در نامه های دیگر را نیز تحت پوشش قرار می دهد، از ارائه آن نامه ها خودداری شده است.


مهارت های رهبر در رفتار با زیردستان، همكاران فرادستان:

برخلاف نظریه های كلاسیك كه ویژگی های ذاتی را در تــــوفیق رهبری موثر می دانستند، اخیراً بر چگونگی رفتار رهبری تاكید شده است، یعنی رهبری موفقیت آمیز به رفتار مناسب، مهارت ها و عملكرد رهبر بستگی دارد (پاریزی و ساسان گهر، ۱۳۷۹ ص ۴۲۲).

ادامه دارد ...

 

منبع : ماهنامه تدبیر